|
BİTKİLERİN TARİHİ
 MEZOPOTAMYA
UYGARLIĞI
- Sümer, Akkat ve Asur
Uygarlıklarını kapsar. İsa’dan önce 3000 yıllarına kadar uzanmaktadır.
Ninova Kitaplığında saklanmış olan tabletler ve diğer
tabletlerin bulunup okunması sonucu tedavinin rahipler tarafından yapılmakta
olduğu bilinmektedir.( 1-2-3 )İlaçların mühim bir kısmı bitkisel droglar ile hazırlanmaktadır.Lapa merhem,liniment,şurup
gibi şekillerde
rastlanmaktadır.
-
-
MISIR UYGARLIĞI
- Eski Mısır tebletleri ve
ilaçları hakkındaki bilgilerimiz ilgilere dayalı kalmıştır ( 4 ) ilaçlar ve
tedavi ile ilgili papirusların en
önemlisi i.ö.1550 yıllarında yazdığı tahmin edilen ebers papirusu’dur. Bu belge Alman Egiptologo
G.Ebers tarafından teb’de elassaifin mezarında bir mumyanın bacaklarında bulumuştur. (5) Bu belge 110 sayfa 700 kadar bitkisel ve madensel
durog ve 800’den fazlz reçete
taşımaktadır. Acımarol,Adasoğanı,Ardıç meyvesi,Hardal,İncir,Kişmiş ve Nar
kabuğu vs.
- 1.Halen bu tabletlerin bir kısmı Amerika’da Pansilvanya üniversitesinde, İngiltere’de British Museume’da ,
İstanbul arkeloji müzesinde bulunmaktadır.
- 2.Conteneo,G: Lamedecide en
Assyrie et en babylınie, Paris
1938
- 3.Mısırlarda ve Mezopotamyalılarda Matematik,Astronomi
ve Tıp 411 ANKARA
- 4.Herodotos:Herodot tarihi (
Türkçesi M.Ökmen ) 129,131
İSTANBUL
- 5.Halen Leipzik
üniversitesi kitaplığındadır.
-
-
HİTİT UYGARLIĞI
- Hititler İ.Ö 2000 yıllarında Orta Anadolu’ya yerleşerek
bir uygarlık kurmuşlardır.Hitit tıbbi ve ilaçları hakkında bilgilerimiz Hitit
devletinin baş şehri olan, Boğazköy ( Hattuşaş ) da
bulunmuş olan Hitit arşivindeki tabletlere dayanmaktadır. Genel kanı Mezopotamya
tababetinde kayıtlı reçetelerde adamotu,alıç,arpa,badem
banotu,buğday,defne,dişotu,hardal, haşhaş,üzümvs.) Reçetelerde bir çok bitkisel
drog bir arada kullanılmaktadır.Madensel maddelere az
rastlanmaktadır.Her reçetenin sonuna ¨ böylece hasta iyi olacaktır ¨ cümlesi ile
tamamlanır.
-
-
GREK
UYGARLIĞI
- Akdeniz’in doğu kıyıları ve adalarda oluşmuş bir
uygarlıktır. Mezopotamya ve eski Mısır ile yakın ilişkileri bulunduğu
anlaşılır. Bu dönemde tedavi ve bitkisel droglar hakkında
çok önemli eserler yazılmıştır. Yüzlerce yıl Avrupa ve İslam Tebabetini etkilemiştir. O dönemde Hippocrate (
İ.Ö.460 – 377 ) Thephasraste (
İ.Ö.370 – 287 ) Eserleri İstanbul ve Paris’te bulunmaktadır. ( 3 - 4
)
- Bunların Miktarı 3000 civarında olup İstanbul arkeoloji
müze
- Güterbock, H.G: Hitit’e Medicine -
Bull. Medicine 36 : 109 (
1962 )
- Ünver.S : Tıp tarihi 50, İstanbul l943
- Littrc,E : Ocuvres
completes d’ Hippocrate, Paris
1881
- Theophaşraste :
Botainiğin babası olarak tanınır. 240 Eseri olduğu tespit
adilmiştir.
- ROMA VE BİZANS
UYGARLIĞI
- Roma ve Bizans uygarlık dönemlerindeki tıp
ve kullanılan bitkiler hakkında oldukça geniş bilgilere sahip olmaktayız.Roma –
Bizans dönemlerinde bitkisel duroqları toplayan
satan ve bunlardan ilaç veya kozmetik pireperatlar
hazırlayan bir çok meslek grupları bulunuyordu.Roma – Bizans döneminin tanınmış
hekim eczacıları pek çoktur.Paris’te 17.yüzyılda eczacılık okulunda özel bir
tören ile tiryak hazırlayan eczacılara dağıtılır.O dönemde yaşayan bir çok
eczacıların eserleri bir çok müzelerde bulunmaktadır.
- İSLAM
UYGARLIĞI
- Arap veya acem dili ile yazan Müslüman toplulukların
meydana getiren eserler 800 -1100 yılları arasında en yüksek noktasına erişmiş.
Müslümanlar tarafından ilk hastane Elvelit Bin
Abdülmelik tarafından 706 ( 88 Hicri ) Şam’da
kurulmuştur.Sonradan Mısır,Suriye,Irak ve Anadoluda bir çok
hastane kurulup çalışmaya açılmıştır.İslam tababeti geniş bir biçimde
grek ve Hint hekimliğine dayanmaktadır.İslam hekimlileri
bilhassa Glenus’un kitaplarından yaralanmıştır.İslam hekimleri bitkisel
droglar ile tedaviye çok önem vermişlerdir.İslam uygarlığı
geldikten sonra Ebu Buruni,İbni
Sina,İbni Baytar,El Gafiki,Davut
Al-Antaki gibi büyük hekimler vardır.
-
- SELÇUK
UYGARLIĞI
- Anadolu Selçuk uygarlık dönemi 1071 – 1308 yılları
arasında iki yüzyıl sürmüştür.Bu kadar kısa sürede Anadolu’da büyük şehirlerde
sağlık tesisi (Bimaristan,Maristan,Darülafiye ve
Darülşif-a) kurmuşlardır.Bu sağlık kuruluşları sağlam binaları,
yeterli hekim, eczacı ve sağlık kadrosu olan tam teşekküllü hastaneler durumunda
idiler.Selçuklular döneminde kullanılan bitkisel droglar ve ilaçlar
hakkında özel araştırmalar bulunmaktadır.
-
- OSMANLI
UYGARLIĞI
- Osmanlı tababeti genellikle Selçuklu ve
İslam tababeti bir devamıdır.Osmanlı uygarlığı ilk dönemlerinde tıbbi bitkilerle
ilgili en mühim kaynak İbni Baytar’ın
eserinde Türkçe çevrileri yaparak sonradan Calinos,İbni
Sina,İbni Baytar ve Razi gibi
yazarların eserlerinden yararlanılarak Türkçe kitaplar önam
kazanmıştır.Osmanlı padişahları bu işe çok önem verirmiş ve bu dönemde yaşayan
Evliya Çelebi gibi kişilerden faydalanılmıştır.1909 yılında İstanbul Tıp
Fakültesine bağlı olarak kurulan eczacılık okulunun öğretim programına bitkisel
drogları öğretmek amacıyla “Farmekognozi” ismi
altında bir ders konulmuştur.Hekimlerin kontrolü altında çalışan personel
vakfiyelerde ¨ Taba – 1 Eşribe ¨ “
Aşşab “ gibi isimler verilir. İlaç hazırlamak kullanılan
droglar ise aktar veya aktart denilen esnaf sınıfı tarafından
satılmaktadır. XVIIII .y.y.’ da bunların sayısı yalnız İstanbul’da beş yüz
olduğu bilinmektedir.Bunlardan bir örneği Mısır çarşısında çok geniş bir şekilde
yer almakta idiler.
-
- Dünya harbi
sıralarında kontroller belediye ve sağlık müdürlüğü tarafından sıklaştırılmış
mısır çarşısı gibi ilaç pazarları niteliğini tamamen kaybetmiş baharat çarşıları
haline gelmişler.
İlaç yapımında hayvansal kökenli droglar, bitkisel kökenli olanlara oranla daha az
kullanılmaktadır.Bu nedenle hayvansal droglar hakkında
bilgi veren yayınlar çok azdır.Osmanlı İmparatorluğu döneminde insan sağlığı
için kullanılan droğlar, ilaçlar,
aletler ve kitaplara ait örnekler ise 1962 yılında İstanbul Üniversitesi
Eczacılık Fakültesi bünyesinde kurulmuş olan “ Türk Eczacılık Müzesi’nde
bulunmaktadır.
|
